Place Making เพราะเมืองเป็น ‘สถานที่’ ของทุกคน
Place Making เป็นแนวทางหนึ่งในการออกแบบ ‘สถานที่ (Place)’ ที่จะเป็นมากกว่า ‘พื้นที่ (Space)’ พื้นที่อาจเป็นมิติทางกายภาพ แต่สถานที่จะหมายถึงมิติสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับพื้นที่ ความสัมพันธ์ที่ก่อตัวขึ้นในด้านวิถีชีวิต ความคิด และกิจกรรม แนวคิดของ Place Making คือการสร้างสถานที่ที่ไม่เพียงแต่มีประโยชน์ใช้สอยเท่านั้น แต่ยังสวยงามและมีความหมายสำหรับผู้ที่อาศัย ทำงาน และเที่ยวเล่นอยู่ที่นั่น
Place Making มีทั้งหมด 4 ประเภท
- Standard Placemaking คือ การที่ชุมชนได้ใช้พื้นที่สาธารณะอย่างมีประสิทธิผลเพื่อสร้างชุมชนที่มีชีวิตชีวาและน่าอยู่ซึ่งผู้คนต้องการอยู่อาศัย ทำงาน เล่น และเรียนรู้ การมีส่วนร่วมของสาธารณะและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในวงกว้างในการฟื้นฟู มีส่วนร่วมทางสังคมและหลักการออกแบบเมืองใหม่
- Strategic Placemaking คือ การฟื้นฟูที่เพิ่มทางเลือกด้านที่อยู่อาศัยและการคมนาคมขนส่ง และสิ่งอำนวยความสะดวกในเมืองเพื่อดึงดูดคนงานที่มีความสามารถเข้ามา เพิ่มอัตราการจ้างงานมากขึ้นในเมือง
- Creative Placemaking คือ การฟื้นฟูด้วยความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ ผสมผสานกิจกรรมศิลปะ วัฒนธรรมและการออกแบบทำให้สถานที่ต่างๆ จุดประกายการพัฒนาเศรษฐกิจ ดึงดูดให้คนหลั่งไหลเข้ามา
- Tactical Placemaking คือ การทดสอบโซลูชันต่างๆ โดยใช้ตัวแทนต้นทุนต่ำเพื่อวัดประสิทธิภาพและการสนับสนุนจากสาธารณะเนื่องจากการปรับปรุงพื้นที่มีราคาสูงทำให้ผู้กำหนดนโยบายอาจไม่เห็นด้วย
คุณลักษณะของ ‘สถานที่’ ที่ดีเป็นอย่างไร?
อ้างอิงจากภาพด้านบน คุณลักษณะที่ทำให้สถานที่เป็นที่ที่ยอดเยี่ยมนั้นมีอยู่ 4 ลักษณะสำคัญ ได้แก่
1. Sociability ความเป็นกันเอง
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนในชุมชนรู้สึกถึงความเป็นกันเอง ได้แก่ ความหลากหลาย การดูแล องค์กรในชุมชน เพื่อนบ้าน ความภาคภูมิใจ ความเป็นมิตร การมีปฏิสัมพันธ์และการต้อนรับ โดยสามารถวัดผลได้จากจำนวนสตรี เด็ก และผู้สูงอายุในชุมชน เครือข่ายทางสังคม กลุ่มอาสาสมัคร การใช้ชีวิตตอนเย็นของคนในชุมชนและชีวิตบนท้องถนน
2. Uses and Activity การใช้งานและกิจกรรม
ปัจจัยสำคัญที่ให้คนในชุมชนรู้สึกถึงการใช้งานและกิจกรรมของพื้นที่ ได้แก่ ความสนุกสนาน กระตือรือร้น ความสำคัญ ความพิเศษ ความมีประโยชน์ การเฉลิมฉลองและยั่งยืน โดยสามารถวัดผลได้จากจำนวนเจ้าของธุรกิจในท้องถิ่น รูปแบบการใช้ที่ดิน มูลค่าทรัพย์สิน ระดับค่าเช่า ยอดขายปลีก
3. Access and linkages การเข้าถึงและการเชื่อมโยง
ปัจจัยที่ทำให้คนในชุมชนรับรู้ถึงการเข้าถึงและการเชื่อมโยงที่มีต่อพื้นที่ ได้แก่ ความต่อเนื่อง ความใกล้ชิด การเชื่อมต่อกัน สามารถอ่านได้ เดินได้ มีความสะดวกและเข้าถึงได้ โดยวัดผลจากข้อมูลการจราจร การแบ่งโหมด การใช้ระบบขนส่ง กิจกรรมคนเดินเท้าและรูปแบบการใช้ที่จอดรถ
4. Comfort and Images ความสะดวกสบายและภาพลักษณ์
ปัจจัยที่ทำให้คนในชุมชนรับรู้ถึงความสะดวกสบายและภาพลักษณ์ที่ดีของพื้นที่ คือ ความปลอดภัย ความสะอาด มีพื้นที่สีเขียว สามารถเดินได้ นั่งได้ มีจิตวิญญาณ มีเสน่ห์ น่าดึงดูดและมีภาพลักษณ์เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ โดยวัดผลได้จากข้อมูลสภาพแวดล้อม สถิติอาชญากรรม ระดับสุขอนามัยและสภาพโครงสร้างอาคาร
Place Making เป็นเรื่องเกี่ยวกับการปรับปรุงคุณภาพของพื้นที่สาธารณะและชีวิตของผู้คนที่ใช้สถานที่นั้น ตามที่รายงานของ MIT ระบุว่า “หากนำไปปฏิบัติ Place Making ที่พยายามที่จะสร้างหรือปรับปรุงพื้นที่สาธารณะ สร้างความสวยงามและความสุข ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจของพลเมือง เชื่อมโยงละแวกใกล้เคียง สนับสนุนสุขภาพและความปลอดภัยของชุมชน ขยายความยุติธรรมทางสังคม กระตุ้นการพัฒนาเศรษฐกิจ ส่งเสริมความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม และแน่นอนว่ารักษาความรู้สึกของสถานที่อย่างแท้จริง”
บทบาทของ Place Making ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจชุมชน
Place Making อาจทำได้ง่ายเพียงแค่การปรับปรุงสวนสาธารณะในท้องถิ่นหรือการปรับโฉมย่านใจกลางเมืองทั้งหมดเพื่อปรับปรุงคุณภาพชีวิต แต่หากทำในสเกลเล็กๆ อาจไม่ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงมากนัก ส่วนใหญ่ Place Making จึงเกิดในขนาดสเกลเมืองเท่านั้น การทำ Place Making มีบทบาทสำคัญในการฟื้นฟูพื้นที่สาธารณะในเมืองต่างๆ เป็นการปรับปรุงคุณภาพชีวิตในชุมชน สามารถนำมาใช้เพื่อการพัฒนาชุมชนในเชิงกายภาพ เช่น การฟื้นฟูอาคารหรือสร้างการสัญจรที่ดีขึ้น นอกจากนี้ยังสามารถสร้างสภาพแวดล้อมที่น่าดึงดูดใจซึ่งนำไปสู่การสร้างงาน ฐานภาษีที่สำคัญยิ่งขึ้น ช่วยเพิ่มทรัพย์สิน แรงบันดาลใจและดึงดูดคนงานหรือผู้อยู่อาศัยที่มีความสามารถเข้ามาช่วยให้เศรษฐกิจในชุมชนเป็นไปในทิศทางที่ดีขึ้น ส่งเสริมความรู้สึกเป็นเจ้าของในการเปลี่ยนแปลงหรือสร้างพื้นที่ที่มีส่วนร่วมมากขึ้น
แนวโน้ม Placemaking ที่ได้รับความสนใจในปี 2024
ผู้คนเริ่มให้ความสนใจเกี่ยวกับ Placemaking มากขึ้นเรื่อยๆ จนถึงขั้นมีจัดอีเวนต์เกี่ยวกับ Placemaking week ในต่างประเทศประจำปีกันเลยทีเดียว เนื่องจาก Placemaking ช่วยให้ชุมชมเริ่มตระหนักถึงสภาพแวดล้อมของชุมชนที่ตนเองอยู่อาศัย เริ่มอยากส่งเสริมพื้นที่ในเมืองที่มีชีวิตชีวา มีการบูรณาการความยั่งยืน ส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ปรับปรุงความเป็นอยู่ที่ดี ขับเคลื่อนผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและเฉลิมฉลองความหลากหลายทางวัฒนธรรม ทั้งนี้ Placemaking ได้ก่อกำเนิดเทรนด์ที่ผู้คนเริ่มให้ความสนใจมากขึ้นโดยหากสถานที่ไหนๆ ก็ตามที่ได้ออกแบบพื้นที่ตามเทรนด์ของ Placemaking ก็จะช่วยส่งเสริมให้คนในชุมชนออกมาใช้ชีวิตข้างนอกมากขึ้น ยกตัวอย่าง เทรนด์ Placemaking ประจำปี 2024 ได้แก่
- Equitable Infrastructure โครงสร้างพื้นฐานที่เท่าเทียม คือ การแก้ไขอันตรายและปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานในชุมชนผู้มีรายได้น้อยและชุมชนคนผิวสี ด้วยการมุ่งเน้นไปที่ชุมชนที่ไม่ได้รับการลงทุนในอดีต การลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานเหล่านี้สามารถจัดการกับความแตกต่างและส่งเสริมความยุติธรรมด้านสิ่งแวดล้อม
- Creative Placemaking การสร้างสถานที่อย่างสร้างสรรค์ คือ กระบวนการที่สมาชิกชุมชน ศิลปิน องค์กรศิลปะและวัฒนธรรม นักพัฒนาชุมชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่นๆ ใช้กลยุทธ์ศิลปะและวัฒนธรรมเพื่อดำเนินการเปลี่ยนแปลงสถานที่ต่างๆ ในชุมชน
- Placekeeping การเก็บสถานที่ คือ การใช้ทรัพยากรชุมชนที่มีอยู่และเพิ่มบทบาทและความเข้มแข็งในชุมชน เป็นวิธีการพัฒนาพื้นที่เพื่อการอนุรักษ์พื้นที่ทางสังคมและวัฒนธรรม
- Vacant and underused spaces พื้นที่ว่างและใช้งานน้อย คือ การนำพื้นที่ว่างหรือที่ไม่ได้ใช้คือพื้นที่ในเมืองหรือพื้นที่ชนบทที่ยังไม่ได้ใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ เช่น อาคารร้างหรือพื้นที่ว่างเปล่ามาปรับปรุง สิ่งเหล่านี้มักเป็นโอกาสในการพัฒนาและฟื้นฟูชุมชน
- Waterfronts สถานที่ริมน้ำ คือ พื้นที่ตามแนวแหล่งน้ำ เช่น แม่น้ำ ที่มาใช้เพื่อปรับปรุงคุณภาพ การเข้าถึง และการใช้งานสำหรับชุมชนโดยรอบให้เป็นพื้นที่ที่มีชีวิตชีวา ซึ่งมอบโอกาสในการพักผ่อนหย่อนใจและส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจ
เมืองที่นำ Place Making ไปประยุกต์ใช้
มีหลายเมืองจากหลากประเทศทั่วโลกที่ได้นำหลักการ Place Making นำไปปรับใช้กับพื้นที่เพื่อพัฒนาตัวอย่างของเมืองที่นำแนวคิดนี้มาใช้และประสบความสำเร็จ ได้แก่:
1. นิวยอร์กซิตี้ – Times Square
ในช่วงกลางทศวรรษ 2000 ไทม์สแควร์ได้รับการปรับปรุงครั้งใหญ่เพื่อเพิ่มความปลอดภัยของคนเดินถนนและปรับปรุงคุณภาพชีวิต โครงการนี้รวมถึงการปิดถนนบางส่วนสำหรับรถยนต์และสร้างพื้นที่นั่งเล่นสำหรับคนเดินเท้า การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้ไทม์สแควร์กลายเป็นพื้นที่ที่มีชีวิตชีวามากขึ้น ดึงดูดนักท่องเที่ยวและส่งเสริมธุรกิจในท้องถิ่น
2. โคเปนเฮเกน – สวน Nørrebro
ย่าน Nørrebro ในโคเปนเฮเกนได้รับการปรับปรุงหลายโครงการที่เน้นการสร้างพื้นที่สีเขียวและพื้นที่สาธารณะ หนึ่งในโครงการที่สำคัญคือสวน Superkilen ซึ่งเป็นพื้นที่สาธารณะที่ออกแบบมาเพื่อสะท้อนความหลากหลายของชุมชน โดยมีองค์ประกอบจากกว่า 50 ประเทศทั่วโลก สวนนี้ช่วยเสริมสร้างความภาคภูมิใจและความสามัคคีในชุมชน
3. สิงคโปร์ – Marina Bay
พื้นที่ Marina Bay ในสิงคโปร์เป็นตัวอย่างของการทำ Place Making ที่ยิ่งใหญ่ รวมถึงโครงสร้างที่โดดเด่นอย่าง Marina Bay Sands และ Gardens by the Bay พื้นที่นี้มีการผสมผสานพื้นที่สีเขียว ทางเดินคนเดิน และศิลปะสาธารณะ ทำให้เกิดสภาพแวดล้อมเมืองที่มีชีวิตชีวาและสนับสนุนทั้งการท่องเที่ยว ธุรกิจ และกิจกรรมของชุมชน
Place Making เพื่อการเปลี่ยนแปลงเมืองให้น่าอยู่กว่าเดิม
ในอนาคต แนวคิด Place Making ยังคงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน เมืองต่างๆ จะสามารถนำแนวทางนี้ไปใช้เพื่อปรับปรุงสภาพแวดล้อม สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ และส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีของประชากรได้อย่างแท้จริง การทำ Place Making ไม่ใช่เพียงแค่การปรับปรุงพื้นที่ แต่เป็นการสร้างประสบการณ์ชีวิตที่ดีขึ้นสำหรับคนทุกคนในชุมชน
ด้วยความมุ่งมั่นและความร่วมมือจากทุกภาคส่วน การทำ Place Making สามารถเปลี่ยนแปลงเมืองทั่วโลกให้กลายเป็นสถานที่ที่เต็มไปด้วยชีวิตชีวา สร้างความภาคภูมิใจให้กับชุมชน และเป็นแหล่งรวมความคิดสร้างสรรค์ที่ไม่รู้จบ ดังนั้น แนวคิดนี้จึงควรได้รับการสนับสนุนและพัฒนาอย่างต่อเนื่องเพื่อสร้างอนาคตที่ดียิ่งขึ้นสำหรับทุกคน.
ผู้เขียน: จินต์ศุจี มณฑิราลัยพร
ที่มา:
https://calvium.com/5-of-the-worlds-most-creative-placemaking-projects/
